Üst Çene Genişletme Tedavisi
Çene üzerinde yapılacak olan değişiklikler; bazı durumlarda kemikten kaynaklı olarak, bazı durumlarda damak yapısından kaynaklı olarak ve bazı durumlarda da dişlerde bulunan şekil bozukluklarına bağlı olarak yapılır. Üst çenede bulunan durumlar değerlendirildikten sonra, çene genişletme işleminin ameliyatsız mı yoksa ameliyat yapılarak mı gerçekleştirileceğine karar verilir.
Üst Çene Genişletme Tedavisi Nedir?
Alt ve üst çenenin sağlıklı bir kapanış ilişkisi içerisinde olması gereklidir. Sağlıklı bir kapanış ilişkisi, üst dişlerin alt dişleri kutu kapağı şeklinde örtmesiyle tarif edilebilir. Bu ilişkinin bozuk olması etkili çiğneme fonksiyonunun sağlanamamasına, eklem problemi oluşumuna, bazı solunum sıkıntılarına sebebiyet verebilir.
Çene yapısındaki bozuklukların en sık sebebi üst çenenin dar olmasına bağlı olarak görülenidir. Bu sorun giderilmediği takdirde ardından birçok sorunun da ortaya çıkmasına neden olur. Hatta dar olan üst çene, alt çenenin asimetrik gelişimine dolayısıyla ileri vakalarda yüz asimetrilerine sebep olacak kadar bir sonuç doğurabilir. Büyük sağlık problemlerine neden olmadan bir an önce çözüme kavuşmasında fayda vardır. Üst çenenin genişletilmesi için yapılan işlem, ameliyatsız üst çene genişletme işlemidir. Üst çenenin genişletilmesi çeşitli apareyler kullanılarak 18 yaşına kadar kolaylıkla yapılabilir. 18 yaşından sonra da minivida destekli apareyler kullanılarak genişletme sağlayabiliyoruz.
Üst çenenin dar olmasına bağlı olarak sorunlar görüldüğünde; ameliyatsız olarak yapılan çene genişletme işleminden kimlerin faydalanacağı, hangi durumlarda bu işlemin yapılacağı ve nasıl yapılacağı bilinmelidir.
Ameliyatsız Üst Çene Genişletme Hangi Durumlarda Yapılır?
Çene üzerinde yapılacak olan değişiklikler; bazı durumlarda kemikten kaynaklı olarak, bazı durumlarda damak yapısından kaynaklı olarak ve bazı durumlarda da dişlerde bulunan şekil bozukluklarına bağlı olarak yapılır. Üst çenede bulunan durumlar değerlendirildikten sonra, çene genişletme işleminin ameliyatsız mı yoksa ameliyat yapılarak mı gerçekleştirileceğine karar verilir.
Bununla beraber, ameliyatsız olarak gerçekleşmesi beklenen üst çene genişletme işlemleri için:
- Kişinin üst çenesinde bulunan darlık veya küçüklük olarak ifade edilen sorunun, çok yoğun ölçüde zarar vermiyor olması ve kişinin bu sorunla yaşayabiliyor olması gerekir.
- Bazı durumlarda üst çenesi genişletilmek istenen kişi, ameliyat olmak ve özellikle de çene ameliyatını kaldırmak için yaşı küçük olabilir. Bu durum yaşandığı zaman ameliyatsız olarak gerçekleştirilen işlemler değerlendirilir.
- Kullanılabilecek aparatlar, ameliyat olunmasına gerek bırakmayacak şekilde üst çenenin genişlemesine yardımcı olabilir. Bu tür durumlarda ilk olarak ameliyatsız yöntem uygulanır.
- Dişlerde yaşanan çarpıklık ve kaymalar sonucunda, üst çenede dişlerden kaynaklı bir daralma ortaya çıkabilir. Bu sorun, diş köklerinin hareket ettirilerek olması gerektiği yerlere getirilmesi sonucu çözülür. Bu durumda ameliyatsız olarak üst çenenin genişlediği görülür.
- Damak yapısında gözlemlenen bozukluklar da üst çenenin dar olmasına neden olabilir. Damağın düzeltilmesi halinde çene yapısı da düzelecektir.
Ameliyatsız Üst Çene Genişletme Kimler İçin Yapılabilir?
Ameliyat olmadan yapılması planlanan üst çene genişletme işlemleri, her insan için kesin olarak uygulanan ortodonti işlemlerinden bir tanesi değildir. Sağlanan koşullara bağlı olarak üst çene genişletmesi yapılabilir ve bu işlem için ameliyat uygulanmayabilir. İlk olarak, çenesi genişletilecek olan insanın yaş aralığına dikkat edilir.
Belirli yaş sınırından küçük olan çocuklar ve yaş olarak sınırdan büyük olan bireyler; çene ameliyatının yükümlülüklerini kaldırabilecek düzeyde olmaz. Bu nedenle her iki aralık için de ameliyatsız olan yöntemler uygulanır. Ayrıca, çenenin ne kadar genişlemeye ihtiyaç duyduğu da işlemin yapılıp yapılmaması için belirleyicidir.
Çene yapısındaki bozukluğun çok fazla olması; yemek yeme güçlüğü, konuşurken yaşanan sıkıntılar ve bazı durumlarda yutkunmada ve nefes almada güçlük durumlarına dahi neden olabilir. Bu durumlarda ameliyat yapılarak çenenin genişletilmesi gerekirken, bu düzeyde olmayan problemleri olan kişiler için ameliyatsız işlemler yapılabilir. Benzer şekilde; damak yapısında sıkıntı olan, dişlerinde yaşadığı bozukluk sonrasında çene bozukluğu yaşayan kişiler için de ameliyatsız işlemler önerilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Tedavi genel olarak ağrılı değildir, ancak uyum sağlama sürecinde bir miktar rahatsızlık hissedilebilir.
İlk günlerde: Aygıtın vidası çevrildikçe üst çenede, burun kökünde veya elmacık kemiklerinde baskı ve dolgunluk hissi oluşması gayet normaldir. Bu durum çene kemiğinin esnediğini gösterir ve birkaç gün içinde geçer.
Evet, kesinlikle normaldir ve tedavinin çalıştığının en belirgin göstergesidir!
Çene kemiği ortadan ikiye doğru genişledikçe ön iki dişin arası açılır. Bu durum geçicidir; vida çevirme işlemi bittikten sonra diş etleri ve çevre dokular dişleri tekrar birbirine doğru çeker veya sonraki tel tedavisiyle bu boşluk kolayca kapatılır.
Çocuklarda ve Ergenlerde (7–15 yaş): Üst çene kemiğinin ortasındaki büyüme çizgisi (palatal sütur) henüz kaynamadığı için ameliyaşsız, sadece ağız içi apareylerle (Hyrax vb.) çok hızlı ve etkili bir genişletme sağlanır.
Yetişkinlerde: Kemiğin gelişimi tamamlandığı için sadece aparey kullanmak dişleri devirebilir. Bu nedenle yetişkinlerde SARPE (Cerrahi Destekli Hızlı Üst Çene Genişletmesi) veya minivida destekli (MARPE) yöntemler tercih edilir.
Konuşma: İlk 3–5 gün dilin damaktaki apareye takılması nedeniyle hafif bir peltekleşme yaşanabilir. Yüksek sesle kitap okumak veya konuşma pratikleri yapmak adaptasyonu hızlandırır.
Yemek Yeme: İlk günlerde yumuşak gıdalar tercih edilmelidir. Yapışkan (sakız, lokum), çok sert veya kabuklu yiyeceklerden apareye zarar vermemesi için uzak durulmalıdır.